Պարզ բառեր
սեղան, գրիչ, աստիճան, հայելի, նկար
բարդ բառեր
արևածաղիկ, համակարքիչ, դեղատուն, հացատուն, հեռուստացույց
ածանցավոր բառեր
աշակերտուհի, տգեղ, անծայր, անիմաստ, փոքրիկ
բարդ ածանցավոր բառեր
ձնագնդիկ, անհեռատես, դաշնակահարուհի
Հանդ-դաշտ
վերջալույս-մայրամուտ
խարտյաշ-դեղձան
ջինջ-մաքուր
անդուլ-անդադար
նազելի-հարգելի
վճիտ-հստակ
հուժկու-հզոր
թախծալի-տխրալի
հողմ-ուժեղ քամի
ոստյուն-թռիչք
խավար-մթություն
սաստկանալ-խստանալ
հականիշ
բարեկամ-թշնամի
ջինջ-պղտոր
թաքուն-բացահայտ
երեխա-մեծահասակ
զգայուն-անտարբեր
խավար-լուսավոր
Երկրի հարստությունները շատ են ու բազմապիսի: Դրանց շարքում ամենազարմանալին ու ամենաարժեքավորը հողն Է:
Դեռ վաղ ժամանակներում մարդը սկսել է մշակել հողը և իր կացարանի մոտ բույսեր է աճեցրել: Հողի մշակումը բերեց նաև գյուղատնտեսական գործիքների պատրաստմանը և կատարելագործմանը: Հողի մշակման շնորհիվ ծնվեց երկրաչափությունը, որի օգնությամբ մարդիկ սովորեցին հողակտորները բաժանել և ոռոգիչ ջրանցքներ անցկացնել: Հողն ամեն տարի մարդկությանը տալիս է միլիոնավոր տոննա ցորեն, որից ստանում են հաց: Ժողովրդի մեջ հողն անվանում են անսպառ գանձ, մարդու ամենամեծ հարստությունը: Բայց հարուստ բերք ստանալու համար հողը պետք է սնուցել հանքային և օրգանական պարարտանյութերով: Հողը հաճախ ենթարկվում է քայքայման: Գարնանային հորդացումների և տեղատարափ անձրևների ջրերը դաշտերից քշում տանում են հազարավոր տոննա հողի բերրի շերտեր:
Հողի քայքայում է տեղի ունենում նաև այն ժամանակ, երբ ուժեղ քամին է քշում տանում հողի վերին շերտը, և բերրի հողերը վերածվում են անպտուղ տարածքների:
Բույսերն իրենց արմատներով հողը պահում են լվացումից ու քամուց: Հողը քայքայումից պաշտպանելու համար անտառներ են տնկում: Մյուս կողմից՝ բույսերն անընդհատ հողից սնունդ վերցնելով՝ պակասեցնում են նրա բերրիությունը: Որպեսզի հողի բերրիությունը պահպանվի, մարդիկ այն պարարտացնում են:
Հողը կարիք ունի մարդկանց մշտական հոգատարության, ուշադրության ու ջերմության: Հողի գլխավոր հատկանիշը բերրիությունն է՝ բերք տալու կարողությունը: Տարբեր վայրերում տարբեր հողատեսակներ կան: Տարբեր է նաև դրանց բերրիությունը:
Փորձե՛նք պարզել, թե ինչից է կազմված հողը:
Որքան շատ է հողում հումուսի քանակը, այնքան բերրի է հողը: Հումուսով հարուստ հողն ավելի մուգ գույն ունի: Այդպիսի հողն անվանում են սևահող: Որքան հողի գույնը բաց է, այնքան նրա մեջ եղած հումուսը քիչ է, այսինքն՝ ավելի քիչ սննդարար է բույսերի համար:
Երկրի վրա հողային տարածքներն այնքան էլ շատ չեն և գնալով ավելի են քչանում: Ուրեմն՝ պետք է պահպանենք այդ հարստությունը:
Մշուշների շղարշի տակ
Աշնան խաշամն է խշխշում,
Քամու ձեռքերն անհամարձակ,
Ամպի փեշերն են քաշքշում:
Ամպը լեզուն կուլ է տվել,
Հնար չունի որոտալու:
Ցերեկն էլ է ցրտից կծկվել,
Չէ, երևի ձյուն է գալու:
Առաջադրանքներ
1. Կապույտով նշված բառերը բացատրի՛ր:
խաշամ-ծառերից թափված աշնան տերև
անհամարձակ-անվստահ
որոտալ-դղրդալ
կծկծվել-կուչ գալ
2. Կանաչով նշված բառերի հոմանիշները գրի՛ր:
մշուշ-մեգ, մառախուղ
շղարշ-քող
քամի-հողմ
«Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիր, Միջին դպրոց
Հայաստանի տարածքում կան ավելի քան 100 լճեր, որոնց մի մասը չորանում է ամռանը։ Մեծությամն և տնտեսական առումով առավել մեծ նշանակություն ունեն Արփի և Սևանա լճերը։ Մնացած լճերը ունեն տեղային նշանակություն։ Հայաստանի ամենամեծ լիճը հանդիսանում է Սևանը, հետո՝ Արփի լիճը, Սև լիճը և Ակնա լիճը։
Հետևյալ աղյուսակում նշված են Հայաստանի համեմատաբար մեծ լճերը.
| Լիճը | Մարզը | Տարածքը (կմ²) |
|---|---|---|
| Սևանա լիճ | Գեղարքունիք | 1 243 |
| Արփի լիճ | Շիրակ | 22 |
| Սև լիճ | Սյունիք | 2 |
| Քարի լիճ | Արագածոտն | 0,12 |
| Այղր լիճ | Արմավիր | — |
| Լեսինգի լիճ | Տավուշ | — |
| Պարզ լիճ | Տավուշ | — |
Առաջադրանքը կատարելու ենք դասարանում։
Խորը աշուն է: Դրսում շատ ցուրտ է, բայց արևոտ: տերևները գույնզգույն տերևները հանդարտ, դանդազ պարելով իչնում էին: հանկարցակի քամին երկու տերևներ քշեց տարավ իր ընկեներից հեռու որտեղ շատ շոգ էր. Քնից արթնանալիս տեսան, որ ընկել են ուրիշ աշխարհ որտեղ ամառ էր Ինև այնտեղ բոլոր տերևները կանաչ էին: Մոլորված տերևները սկսեցին կանաչ տերևների հետ խոսել:
—Ինչու՞ է այստեղ շոք և դուք կանաչ.-ասաց դեղին տերևը:
— Որովհետև այստեղ ամանռ է, դեռ աշունը չի եկել. իսկ դուք ինչու՞ եք դեղին:
— Մեզ քամին է բերել այստեղ; մեզ մոտ աշուն էր…,-տխուր ասացին տերևները:
— Մենք կօգնենք ձեզ, գտնել ձեր տունը, մի՛ տխրեք:Մենք քամի կկազմակերպենք ամբողջ անտառի տերևներով, և դուք մեր ստեղծած քամու օգնությամբ կանգնեք ձեր տուն,- ասաց կանաչ տերևը:
ԵՎ նրանք ստեղխծեցին քամի, իսկ նրանք հասան տուն:
Աշնան մի գիշեր ես գնացի այգի: Խոտերի վրա պառկած նայում էի աստղերին, նրանք այնքան սիրուն էին, որ ես ուզեցի հայտնվել տիեզերքում: Եվ մի օր ես հայտնվեցի տիեզերքում՝ լուսնի վրա: Այտեղից, որ նայեցի ներքև, այնքան գեղեցիկ էր և շատ խաղաղ:
Բայց ես արթնացա և տեսա, որ դա երազ էր:
Լուիզա Խաչատրյանի բլոգ 